Witamina D – złota witamina

Witamina D powstaje przede wszystkim poprzez syntezę skórną. Ze względu na położenie geograficzne, w Polsce efektywna synteza tej witaminy może zachodzić jedynie w okresie wiosenno-letnim: od maja do września, w godzinach 10.00 – 15.00 przy ekspozycji co najmniej 18% powierzchni ciała tj. odkryte przedramiona i podudzia przez min. 15 minut. Kremy z filtrem ochronnym wydłużają czas potrzebny do wytworzenia odpowiedniej ilości witaminy lub mogą ją uniemożliwić.

U osób z ciemną karnacją, osób starszych, niemowląt i osób otyłych skórna synteza witaminy D jest mniej skuteczna. Jednak ze względu na wysokie niedobory witaminy D, które w Polsce występują u 90% osób, suplementacja zalecana jest u wszystkich.

Źródłem witaminy D jest również pokarm, lecz pokrywa on jedynie do 20% dziennego jej zapotrzebowania. Poza tym witamina D występuje w niewielu produktach spożywczych i to w niewielkich ilościach. Jej główne źródła to tłuste ryby, m.in. łosoś, śledź, a także tran. W mniejszych stopniu występuje w żółtku jaja, mleku, maśle. Produkty w nią wzbogacane to przede wszystkim mieszanki mlekozastępcze, płatki śniadaniowe, margaryna.

Przez wiele lat mówiono o istocie witaminy D przede wszystkim w kontekście jej wpływu na gospodarkę wapniowo – fosforanową. Główna funkcja witaminy D to zwiększenie wchłaniania wapnia w jelitach, uwalnianie wapnia i fosforanów w kościach i wpływ na wchłanianie zwrotne wapnia w nerkach. Coraz więcej badań jednak ukazuje, że witamina D ma nie tylko wpływ na powyższe 3 narządy, lecz jej receptory znajdują się w wielu tkankach w organizmie człowieka, m.in. w tarczycy, trzustce, w tkance tłuszczowej. Dlatego w ostatnim czasie dużo mówi się o działaniu plejotropowym  (wielokierunkowym) witaminy D.

Kalcytriol czyli aktywna forma witaminy D w organizmie człowieka ma wpływ na liczne procesy fizjologiczne m.in. na różnicowanie komórek należących do układu immunologicznego, przyspiesza śmierć komórek nowotworowych i spowalnia ich namnażanie, zmniejsza stężenie cytokin prozapalnych a zwiększa przeciwzapalnych, wpływa na procesy zwapnienia w naczyniach krwionośnych. Ze względu na sporą ilość funkcji tej witaminy w organizmie, niski poziom witaminy D ma związek z wieloma chorobami, nie tylko z występowaniem osteoporozy czy krzywicy.

Niedobór witaminy D może mieć wpływ na takie choroby jak:

  • insulinooporność
  • cukrzyca typu I
  • cukrzyca typu II
  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego
  • choroba Leśniewskiego – Crohna
  • stwardnienie rozsiane
  • Hashimoto
  • choroba Gravesa – Basedowa
  • zaburzenia odporności i częste infekcje
  • atopowe zapalenie skóry
  • trądzik
  • nowotwory m.in. piersi, jajnika, okrężnicy, prostaty, trzustki, skóry, guzów mózgu, nerek, białaczki
  • astma oskrzelowa
  • nadciśnienie tętnicze
  • miażdżyca
  • otyłość
  • choroba niedokrwienna serca
  • depresja
  • schizofrenia
  • demencja
  • choroba Alzheimera

Ze względu na ogromny wpływ witaminy D na organizm człowieka, który nie jest jeszcze do końca poznany, lecz trwa wiele badań na ten temat,  można nazwać ją ”złotą witaminą” i koniecznie suplementować ze względu na jej niską dostępność z pożywienia i ograniczoną ilość promieni słonecznych w miesiącach jesienno-zimowych. Poniższa tabela przedstawia zalecane, bezpieczne dawki suplementacji w zależności od wieku.

WIEK

ZALECANE DAWKI SUPLEMENTACJI WITAMINĄ D

0 – 6 miesięcy

400 IU/dobę

6 – 12 miesięcy

400 – 600 IU/dobę

1 – 10 lat

600 – 1000 IU/dobę

11 – 18 lat

800 – 2000 IU/dobę

19 – 75 lat

800 – 2000 IU/dobę

> 75 lat

2000 – 4000 IU/dobę

Ciąża i laktacja

2000 IU/dobę

IU = j.m. -> jednostka międzynarodowa

-> u osób zdrowych, przebywających na słońcu min. 15 minut dziennie w godzinach od 10.00 do 15.00 i z odkrytymi przynajmniej przedramionami i podudziami w miesiącach od maja do września, suplementacja witaminą D nie jest konieczna, ale nadal zalecana i bezpieczna

->  osoby starsze (>65 lat) i osoby z ciemną karnacją ze względu na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej powinny suplementować witaminę D przez cały rok

-> indywidualną dawkę witaminy D dobiera się w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie

-> osoby otyłe wymagają suplementacji 2 razy większą dawką witaminy D -> u osób otyłych ekspozycja na tą samą dawkę promieniowania UVB powoduje o ok.50% niższy wzrost stężenia 25(OH)D w porównaniu z osobami o prawidłowej masie ciała

-> ryzyko przedawkowania witaminy D jest niewielkie; zatrucia tą witaminą występowały u osób przyjmujących ponad 60 000 IU dziennie -> objawy zatrucia to m.in.: wielomocz, wymioty, osłabienie mięśni

-> U osób z zaburzeniami wchłaniania np. z celiakią, mogą być konieczne wyższe dawki witaminy D, nawet od 10 000 do 50 000 IU

-> największa dobowa bezpieczna dawka dla osób dorosłych to 4000 IU,  a dla osób otyłych 10 000 IU

-> aby sprawdzić poziom witaminy D w organizmie, należy oznaczyć stężenie 25(OH)D w surowicy krwi -> warto ją oznaczyć po 3 miesiącach suplementacji -> w Polsce stężenie optymalne to 30 – 50 ng/ml

Jaki preparat wybrać?

Na rynku farmaceutycznym jest spory wybór preparatów z witaminą D, większość z nich to jednak suplementy diety. Warto wybrać lek – jest on zdecydowanie lepiej przebadany i skontrolowany, a więc mamy pewność, że zawiera taką ilość witaminy, jaka jest zapisana na opakowaniu. W przypadku suplementu diety nie mamy tej pewności, nie są one odpowiednio kontrolowane i bardzo łatwo można je wypuścić na rynek.

Preparaty z witaminą D w postaci leku, które można kupić bez recepty to Vigantol (krople), Vigantoletten 1000 (tabletki).Vigantoletten max 2000 to już suplement diety, nie lek.

Czy suplementować dodatkowo witaminę K2?

Nie ma konieczności suplementacji witaminy D z wit. K2. Witamina K2 zwiększa transport wapnia do kości, co zapobiega jego nadmiernemu stężeniu w krwi, czyli hiperkalcemii. Przedawkowanie witaminy D może prowadzić do hiperkalcemii, lecz jak pisałam wyżej istnieje bardzo niskie ryzyko przedawkowania tej witaminy, dlatego teza aby suplementować witaminę D łącznie z wit. K2 w celu zapobiegania hiperkalcemii jest przesadna i w rzeczywistości nie ma takiej konieczności.

Którą formę witaminy D wybrać?

Witamina D występuje w 2 formach:

– cholekalcyferol (D3) – pochodzenia zwierzęcego

– ergokalcyferol (D2) – pochodzenia roślinnego i z grzybów

Większość preparatów dostępnych na polskim rynku zawiera cholekalcyferol, a więc witamina D3 jest łatwiej dostępna. Witamina D2 jest szybciej wydalana z organizmu i mamy znacznie mniej badań z jej udziałem, dlatego lepiej wybierać witaminę D3 (chyba że jesteśmy weganami -> wtedy D2)

Piśmiennictwo

  • Rusińska A., Płudowski P. i wsp.: Zasady suplementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2018. Postępy Neonatologii 2018
  • Szymański F., Bomba-Opoń D. i wsp.: Miejsce witaminy D w codziennej praktyce klinicznej – interdyscyplinarne stanowisko ekspertów. Via Medica 2015
  • Gadomski A.: Skutki niedoboru witaminy D w organizmie człowieka. Nowa Pediatria 2017
  • Otto-Buczkowska E., Chwalba A.: Witamina D w zaburzeniach metabolizmu glukozy. Via Medica 2017
  • Kmieć P., Sworczak K.: Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D. Via Medica 2017
  • Jung A.: Otyłość – choroba cywilizacyjna. Pediatr Med Rodz 2014
  • https://opieka.farm/opracowania/przykladowe-preparaty-z-witamina-d-tabela/
  • szkolenie: Witamina D w zdrowiu i chorobie według najnowszych zaleceń – informacje dla profesjonalistów. Kcalmar

Dodaj komentarz