Witamina D – złota witamina

Witamina D powstaje przede wszystkim poprzez syntezę skórną. Ze względu na położenie geograficzne, w Polsce efektywna synteza tej witaminy może zachodzić jedynie w okresie wiosenno-letnim: od maja do września, w godzinach 10.00 – 15.00 przy ekspozycji co najmniej 18% powierzchni ciała tj. odkryte przedramiona i podudzia przez min. 15 minut. Kremy z filtrem ochronnym wydłużają czas potrzebny do wytworzenia odpowiedniej ilości witaminy lub mogą ją uniemożliwić.

U osób z ciemną karnacją, osób starszych, niemowląt i osób otyłych skórna synteza witaminy D jest mniej skuteczna. Jednak ze względu na wysokie niedobory witaminy D, które w Polsce występują u 90% osób, suplementacja zalecana jest u wszystkich.

Źródłem witaminy D jest również pokarm, lecz pokrywa on jedynie do 20% dziennego jej zapotrzebowania. Poza tym witamina D występuje w niewielu produktach spożywczych i to w niewielkich ilościach. Jej główne źródła to tłuste ryby, m.in. łosoś, śledź, a także tran. W mniejszych stopniu występuje w żółtku jaja, mleku, maśle. Produkty w nią wzbogacane to przede wszystkim mieszanki mlekozastępcze, płatki śniadaniowe, margaryna.

Przez wiele lat mówiono o istocie witaminy D przede wszystkim w kontekście jej wpływu na gospodarkę wapniowo – fosforanową. Główna funkcja witaminy D to zwiększenie wchłaniania wapnia w jelitach, uwalnianie wapnia i fosforanów w kościach i wpływ na wchłanianie zwrotne wapnia w nerkach. Coraz więcej badań jednak ukazuje, że witamina D ma nie tylko wpływ na powyższe 3 narządy, lecz jej receptory znajdują się w wielu tkankach w organizmie człowieka, m.in. w tarczycy, trzustce, w tkance tłuszczowej. Dlatego w ostatnim czasie dużo mówi się o działaniu plejotropowym  (wielokierunkowym) witaminy D.

Kalcytriol czyli aktywna forma witaminy D w organizmie człowieka ma wpływ na liczne procesy fizjologiczne m.in. na różnicowanie komórek należących do układu immunologicznego, przyspiesza śmierć komórek nowotworowych i spowalnia ich namnażanie, zmniejsza stężenie cytokin prozapalnych a zwiększa przeciwzapalnych, wpływa na procesy zwapnienia w naczyniach krwionośnych. Ze względu na sporą ilość funkcji tej witaminy w organizmie, niski poziom witaminy D ma związek z wieloma chorobami, nie tylko z występowaniem osteoporozy czy krzywicy.

Niedobór witaminy D może mieć wpływ na takie choroby jak:

  • insulinooporność
  • cukrzyca typu I
  • cukrzyca typu II
  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego
  • choroba Leśniewskiego – Crohna
  • stwardnienie rozsiane
  • Hashimoto
  • choroba Gravesa – Basedowa
  • zaburzenia odporności i częste infekcje
  • atopowe zapalenie skóry
  • trądzik
  • nowotwory m.in. piersi, jajnika, okrężnicy, prostaty, trzustki, skóry, guzów mózgu, nerek, białaczki
  • astma oskrzelowa
  • nadciśnienie tętnicze
  • miażdżyca
  • otyłość
  • choroba niedokrwienna serca
  • depresja
  • schizofrenia
  • demencja
  • choroba Alzheimera

Ze względu na ogromny wpływ witaminy D na organizm człowieka, który nie jest jeszcze do końca poznany, lecz trwa wiele badań na ten temat,  można nazwać ją ”złotą witaminą” i koniecznie suplementować ze względu na jej niską dostępność z pożywienia i ograniczoną ilość promieni słonecznych w miesiącach jesienno-zimowych. Poniższa tabela przedstawia zalecane, bezpieczne dawki suplementacji w zależności od wieku.

 

 

WIEK

 

ZALECANE DAWKI SUPLEMENTACJI WITAMINĄ D

 

0 – 6 miesięcy

 

400 IU/dobę

 

6 – 12 miesięcy

 

400 – 600 IU/dobę

 

1 – 10 lat

 

600 – 1000 IU/dobę

 

11 – 18 lat

 

800 – 2000 IU/dobę

 

19 – 75 lat

 

800 – 2000 IU/dobę

 

> 75 lat

 

2000 – 4000 IU/dobę

 

Ciąża i laktacja

 

2000 IU/dobę

IU = j.m. -> jednostka międzynarodowa

 

-> u osób zdrowych, przebywających na słońcu min. 15 minut dziennie w godzinach od 10.00 do 15.00 i z odkrytymi przynajmniej przedramionami i podudziami w miesiącach od maja do września, suplementacja witaminą D nie jest konieczna, ale nadal zalecana i bezpieczna

->  osoby starsze (>65 lat) i osoby z ciemną karnacją ze względu na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej powinny suplementować witaminę D przez cały rok

-> indywidualną dawkę witaminy D dobiera się w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie

-> osoby otyłe wymagają suplementacji 2 razy większą dawką witaminy D -> u osób otyłych ekspozycja na tą samą dawkę promieniowania UVB powoduje o ok.50% niższy wzrost stężenia 25(OH)D w porównaniu z osobami o prawidłowej masie ciała

-> ryzyko przedawkowania witaminy D jest niewielkie; zatrucia tą witaminą występowały u osób przyjmujących ponad 60 000 IU dziennie -> objawy zatrucia to m.in.: wielomocz, wymioty, osłabienie mięśni

-> U osób z zaburzeniami wchłaniania np. z celiakią, mogą być konieczne wyższe dawki witaminy D, nawet od 10 000 do 50 000 IU

-> największa dobowa bezpieczna dawka dla osób dorosłych to 4000 IU,  a dla osób otyłych 10 000 IU

-> aby sprawdzić poziom witaminy D w organizmie, należy oznaczyć stężenie 25(OH)D w surowicy krwi -> warto ją oznaczyć po 3 miesiącach suplementacji -> w Polsce stężenie optymalne to 30 – 50 ng/ml

 

Jaki preparat wybrać?

Na rynku farmaceutycznym jest spory wybór preparatów z witaminą D, większość z nich to jednak suplementy diety. Warto wybrać lek – jest on zdecydowanie lepiej przebadany i skontrolowany, a więc mamy pewność, że zawiera taką ilość witaminy, jaka jest zapisana na opakowaniu. W przypadku suplementu diety nie mamy tej pewności, nie są one odpowiednio kontrolowane i bardzo łatwo można je wypuścić na rynek.

Preparaty z witaminą D w postaci leku, które można kupić bez recepty to Vigantol (krople), Vigantoletten (tabletki)

 

Czy suplementować dodatkowo witaminę K2?

Nie ma konieczności suplementacji witaminy D z wit. K2. Witamina K2 zwiększa transport wapnia do kości, co zapobiega jego nadmiernemu stężeniu w krwi, czyli hiperkalcemii. Przedawkowanie witaminy D może prowadzić do hiperkalcemii, lecz jak pisałam wyżej istnieje bardzo niskie ryzyko przedawkowania tej witaminy, dlatego teza aby suplementować witaminę D łącznie z wit. K2 w celu zapobiegania hiperkalcemii jest przesadna i w rzeczywistości nie ma takiej konieczności.

 

Którą formę witaminy D wybrać?

Witamina D występuje w 2 formach:

– cholekalcyferol (D3) – pochodzenia zwierzęcego

– ergokalcyferol (D2) – pochodzenia roślinnego i z grzybów

Większość preparatów dostępnych na polskim rynku zawiera cholekalcyferol, a więc witamina D3 jest łatwiej dostępna. Witamina D2 jest szybciej wydalana z organizmu i mamy znacznie mniej badań z jej udziałem, dlatego lepiej wybierać witaminę D3 (chyba że jesteśmy weganami -> wtedy D2)

 

Piśmiennictwo

  • Rusińska A., Płudowski P. i wsp.: Zasady suplementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2018. Postępy Neonatologii 2018
  • Szymański F., Bomba-Opoń D. i wsp.: Miejsce witaminy D w codziennej praktyce klinicznej – interdyscyplinarne stanowisko ekspertów. Via Medica 2015
  • Gadomski A.: Skutki niedoboru witaminy D w organizmie człowieka. Nowa Pediatria 2017
  • Otto-Buczkowska E., Chwalba A.: Witamina D w zaburzeniach metabolizmu glukozy. Via Medica 2017
  • Kmieć P., Sworczak K.: Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D. Via Medica 2017
  • Jung A.: Otyłość – choroba cywilizacyjna. Pediatr Med Rodz 2014
  • https://opieka.farm/opracowania/przykladowe-preparaty-z-witamina-d-tabela/
  • szkolenie: Witamina D w zdrowiu i chorobie według najnowszych zaleceń – informacje dla profesjonalistów. Kcalmar

Dodaj komentarz