PCOS – zespół policystycznych jajników

Zespół policystycznych jajników (PCOS – z ang.polycystic ovary syndrome) jest jedną z najczęstszych chorób endokrynologicznych u kobiet w wieku rozrodczym (częstość występowania szacuje się na  4-12%). Mechanizm powstawania PCOS nie jest do końca poznany, jednak najnowsze badania wykazały, że PCOS jest związany z przewlekłym zapaleniem o niskiej złośliwości. Wpływ na rozwój i przebieg choroby mają również czynniki genetyczne, hormonalne i środowiskowe.

 

PCOS rozpoznaje się  na podstawie obecności min.2 z 3 kryteriów:

  1. występowanie licznych torbieli na jajnikach, których obecność stwierdza się w badaniu usg
  2. hiperandrogenizm (nadmierne wydzielanie androgenów -> męskich hormonów płciowych, które u kobiet powinny występować w niewielkich ilościach) potwierdzony badaniami klinicznymi i /lub biochemicznymi
  3. zaburzenia owulacji – rzadkie występowanie lub ich brak

Chorobie często towarzyszy nadwaga/otyłość, insulinooporność, dyslipidemia, zaburzenia miesiączkowania. Nie jest jednak wykluczone jej występowanie również u kobiet z prawidłową masą ciała i regularnymi miesiączkami.

Hiperandrogenizm występuje u ok. 60-80% kobiet z PCOS i objawia się: nadmiernym owłosieniem, łojotokiem, trądzikiem, łysieniem, a nawet obniżeniem barwy głosu i zmianą sylwetki ciała w skrajnych przypadkach. Jego przyczyną jest często hiperinsulinemia (utrzymujące się wysokie stężenie insuliny we krwi), która pobudza jajniki i/lub nadnercza do produkcji androgenów, które wywołują powyższe objawy.  Z kolei hiperinsulinemia jest wynikiem insulinooporności, czyli braku wrażliwości tkanek na insulinę.

Kolejnym częstym zaburzeniem metabolicznym występującym przy PCOS jest dyslipidemia, czyli zaburzona gospodarka lipidowa. Charakteryzuje się podwyższonym stężeniem cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów oraz obniżonym stężeniem cholesterolu frakcji HDL we krwi. Te zaburzenia zwiększają ryzyko wystąpienia miażdżycy, zawału serca, cukrzycy typu II oraz chorób dróg żółciowych.

Choroby metaboliczne i hormonalne najczęściej są ze sobą powiązane i rzadko kiedy występują jako pojedyncza jednostka chorobowa. Jest tak również w przypadku PCOS, dlatego leczenie powinno być kompleksowe (kontrolowanie masy ciała, insuliny, poziomu hormonów androgenowych, lipidogramu oraz uregulowanie miesiączek). Spadek masy ciała będzie wiązać się z polepszeniem wrażliwości tkanek na insulinę i obniżeniem stężenia cholesterolu we krwi.

Jednym z głównych objawów PCOS jest rzadkie występowanie lub brak owulacji. Bez owulacji zapłodnienie jest niemożliwe. Dlatego PCOS jest jedną z częstych przyczyn niepłodności u kobiet. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta borykająca się z tą chorobą jest bezpłodna.

Ostatnie badania wykazały także, że kobiety z PCOS są narażone na zwiększone ryzyko niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby.

Leczenie

W przypadku PCOS powinno się zastosować kompleksowe leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne (dieta, aktywność fizyczna), zacząć leczenie od najbardziej dokuczliwych dla pacjentki objawów i zapobiegać odległym konsekwencjom zespołu.

W leczeniu farmakologicznym lekiem pierwszego rzutu jest metformina, czasami w połączeniu z lekami antyadrogenowymi.

 

Zalecenia dietetyczne:

  • redukcja masy ciała (nadwaga lub otyłość występuje u 35-60% kobiet z PCOS) -> niewielka utrata masy ciała poprawia wrażliwość tkanek na insulinę, obniża stężenie testosteronu, prowadzi do uregulowania miesiączek i występowania spontanicznych owulacji, przez co zwiększa płodność.
  • odpowiednie spożycie jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (powinny pokrywać 10-15% zapotrzebowania energetycznego na dzień), których źródłem są np. oliwa z oliwek, olej rzepakowy, awokado, orzechy włoskie
  • unikanie izomerów trans kwasów tłuszczowych, ich źródłem są głównie: przemysłowo wytwarzane batony, ciastka, czekolady, żywność typu fast-food, twarde margaryny, zupy w proszku, chipsy
  • spożywanie produktów bogatych w kwasy omega-3 (tłuste ryby np. łosoś, śledź, olej lniany, orzechy włoskie)
  • wybieranie produkty o niskim indeksie glikemicznym: pieczywo pełnoziarniste, grube kasze, unikać białego pieczywa, słodyczy
  • zwiększenie ilość antyoksydantów w diecie, a więc witamin A,C,E poprzez większe spożycie warzyw i owoców (min. 5 porcji dziennie) -> u kobiet z PCOS występuje podwyższony poziom stresu oksydacyjnego, który zwiększa ryzyko chorób serca oraz zaburza prawidłową implantację zarodka, dlatego odpowiednia podaż powyższych witamin jest bardzo istotna
  • ograniczenie mięsa, zastąpienie go np. nasionami roślin strączkowych -> wykazano, że zamiana 5% energii pochodzącej z białka zwierzęcego na energię pochodzącą z białka roślinnego obniżyła ryzyko niepłodności spowodowanej zaburzeniami owulacji
  • przypuszcza się, że korzystniej jest wybierać raczej tłuste niż chude produkty mleczne ze względu na wysoką w nich zawartość estrogenów, a także kwasu trans palmitolejowego, ponieważ sugeruje się, że zmniejsza on oporność tkanek na insulinę
  • zwiększenie aktywności fizycznej -> przyspiesza redukcję masy ciała, a także zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę
  • ograniczenie spożycia alkoholu i rzucenie palenia tytoniu
  • suplementacja kwasu foliowego w dawce 0,4mg na dzień (jeśli staramy się o dziecko)

 

PCOS jest chorobą złożoną o niewyjaśnionym dotąd podłożu. Współwystępuje z innymi chorobami endokrynologicznymi i metabolicznymi, dlatego jej leczenie powinno być kompleksowe i indywidualne. Jeśli miesiączkujesz nieregularnie, masz problem z rzuceniem kilku kilogramów, występują u Ciebie problemy z trądzikiem, na który nie działają satysfakcjonująco żadne leki, Twoje ciało jest nadmiernie owłosione ( owłosienie typu męskiego czyli czarne grubsze włoski najczęściej na rękach, karku, plecach, twarzy) wybierz się do lekarza i poinformuj o swoich objawach.

 

Piśmiennictwo:

– Rocha AL.  et al.: Recent advances in the understanding and managment of policystic ovary syndrome. 2019 online: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6489978/

– Nowotnik A.: Wielowymiarowość doświadczenia zespołu policystycznych jajników u kobiet w wieku rozrodczym: przegląd badań. Now Lek 2012, 268-272

-Goodman NH, Cobin RH et al.: American assocation of clinical endocrinologists, American college of endocrinology and androgen excess and pcos society disease state clinical review: guide to the best practices in the evaluation and treatment of polycystic ovary syndrome – part 1. Endocr Pract 2015

-Kuligowska-Jakubowska M., Dardzińska J., Rachoń D.: Zaburzenia gospodarki węglowodanowej u kobiet z zespołem wielotorbielowatych jajników (PCOS). Via Medica 2012

-Szydlarska D., Grzesiuk W., Bar-Andziak E.: Kontrowersje wokół patogenezy zespołu policystycznych jajników. Via Medica 2010

-Szostak-Węgierek D.: Sposób żywienia a płodność. Medycyna Wieku Rozwojowego  2011

-Szczuko M., Sankowska P. i wsp.: Studies on the quality nutrition in women with policystic ovary syndrome. Rocz Panstw Zakl Hig 2017

Dodaj komentarz