Niedoczynność tarczycy i Hashimoto

Tarczyca to niewielki narząd znajdujący się w okolicy szyi. Zaliczana jest do gruczołów wydzielania wewnętrznego, ma wpływ na funkcjonowanie całego organizmu. Wytwarza takie hormony jak: tyroksynę (T4) i trijodotyroninę (T3), do których produkcji pobudza ją hormon tyreotropowy (TSH), uwalniany przez przysadkę mózgową, kontrolującą pracę tego narządu. Zaburzenia wydzielania powyższych hormonów prowadzą do spowolnienia procesów metabolicznych i rozwoju obrzęku śródmiąższowego.

Wyróżniamy 3 rodzaje niedoczynności tarczycy:

-> pierwotną – spowodowaną uszkodzeniem tarczycy

-> wtórną –  spowodowaną niedoczynnością przysadki mózgowej

->trzeciorzędową – spowodowaną uszkodzeniem podwzgórza (np. guz nowotworowy)

 

Najczęściej mamy do czynienia z niedoczynnością pierwotną spowodowaną m.in.:

-> chorobą Hashimoto (przewlekłym autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy) – najczęstsza przyczyna

-> wycięciem tarczycy

-> napromieniowaniem okolicy szyi

Niedoczynność tarczycy częściej dotyka kobiet niż mężczyzn i  ryzyko zachorowania na nią wzrasta wraz z wiekiem, lecz coraz częściej chorują również młode dziewczęta i kobiety po 20 roku życia. Przy niedoczynności tarczycy metabolizm spowalnia o ok.30%, dlatego, mimo że jemy tyle samo, to często tyjemy. Z drugiej strony praca tarczycy zależna jest od ilości dostarczanej energii, zatem diety niskokaloryczne nie sprzyjają prawidłowemu funkcjonowaniu tarczycy.

Objawy ogólne:

  •  osłabienie
  •  przyrost masy ciała
  •  gorsze samopoczucie
  •  senność

 

Objawy skórne:

  •  blada, sucha skóra
  •  zmniejszona potliwość
  •  suche, łamliwe włosy
  •  obrzęk powiek, rąk
  •  obrzęk podskórny

Objawy ze strony układu krążenia:

  •  spowolnione bicie serca (bradykardia)
  •  osłabienie tętna
  •  niskie ciśnienie tętnicze

Objawy ze strony układu oddechowego:

  •  ochrypły głos
  •  zmniejszona ilość oddechów

Objawy ze strony układu pokarmowego:

  •  częste zaparcia
  •  wodobrzusze
 

Objawy ze strony układu nerwowego:

  •  osłabienie odruchów
  •  uczucie mrowienia, drętwienia różnych części ciała

Objawy ze strony układu ruchu:

  •  szybka męczliwość
  •  bóle, skurcze mięśni
  •  obrzęk stawów

Objawy ze strony układu rozrodczego:

  •  zaburzenia miesiączkowania
  •  niepłodność
  •  poronienia

Zaburzenia psychiczne:

  •  problemy z pamięcią
  •  depresja
  •  niestabilność emocjonalna

Diagnostyka niedoczynności tarczycy:

  • Badania hormonalne:
  1. stężenie TSH w surowicy – podwyższone ( w niedoczynności pierwotnej)
  2. stężenie FT4 w surowicy – zmniejszone
  3. stężenie FT3 w surowicy – w normie lub zmniejszone
  • Inne badania:
  1. stężenie anty-TPO – podwyższone (przy współistniejącej chorobie Hashimoto)
  2. stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL – podwyższone
  3. stężenie hemoglobiny – zmniejszone
  • USG tarczycy

Lekarz najczęściej zleca badanie stężenia TSH, a w następnej kolejności FT4, które są wystarczające do stwierdzenia pierwotnej niedoczynności tarczycy.

Niedoczynność tarczycy zazwyczaj wiąże się z przyjmowaniem leków do końca życia. Najczęściej podaje się lewotyroksynę -> występuje m.in. pod takimi nazwami jak: Letrox, Euthyrox N, Eltroxin.

Choroba Hashimoto jest przewlekłym autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, układ immunologiczny atakuje własne komórki tego narządu poprzez produkowanie przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) co prowadzi do nacieków i zaniku komórek pęcherzykowych. Znacznie częściej dotyka kobiet i prowadzi do niedoczynności tarczycy.

Przyczyny powstawania choroby nie są do końca znane. Za jedne z czynników ryzyka rozwoju, uważa się palenie papierosów, infekcje wirusowe, stres, niedobór niektórych pierwiastków: jodu i selenu, a także współistnienie innych chorób autoimmunologicznych.

Oprócz leków, ogromną rolę odgrywa również dieta. Powinna być ona dobrana indywidualnie do każdego pacjenta. Każdy organizm jest inny i nie wszystkim musi służyć to samo.

 

Najważniejsze zalecenia żywieniowe w niedoczynności tarczycy i Hashimoto:

1.Jedz 4-5 posiłki dziennie, w regularnych odstępach. Ostatni posiłek spożywaj 2-3h przed snem.  -> regularne spożywanie jedzenia nie dopuszcza do zwolnienia tempa przemiany materii

2.Zwróć uwagę na ilość kalorii, która zależna jest od płci, wieku, aktywności fizycznej -> zbyt niska podaż energii prowadzi do podwyższenia stężenia TSH  i spowolnienia metabolizmu -> w konsekwencji nie widzimy efektów odchudzania, waga stoi w miejscu. Całkowitą przemianę materii (CPM) może dla Ciebie wyliczyć dietetyk i ułożyć odpowiednią dietę lub możesz skorzystać z kalkulatorów dostępnych w internecie.

3.Białko powinno pokrywać 15-20% dziennego zapotrzebowania energetycznego -> pełnowartościowe białko (nasiona roślin strączkowych, jaja, przetwory mleczne, chude mięso – zawiera mniej cholesterolu i nasyconych kwasów tłuszczowych niż mięso czerwone) bierze udział w produkcji hormonów tarczycy i przyspiesza metabolizm, a więc sprzyja odchudzaniu i prawidłowej pracy tarczycy, ponadto stwierdzono, że prawidłowa ilość białka hamuje wypadanie włosów (częsty objaw niedoczynności tarczycy)

4.Wybieraj produkty pełnoziarniste -> mają niższy indeks glikemiczny, więcej witamin, składników mineralnych, a także błonnika, który zapobiega zaparciom (kolejny częsty objaw choroby). Dobrym źródłem błonnika są również owoce i warzywa, które są niskokaloryczne, zawierają dużo witamin, składników mineralnych i przeciwutleniaczy

5.Ogranicz cukry proste -> m.in. słodycze, słodkie napoje -> sprzyjają rozwojowi otyłości, cukrzycy typu 2 (szczególnie u osób, u których współwystępuje choroba Hashimoto)

6.Energia pochodząca z tłuszczu powinna wynosić do 30% dziennego zapotrzebowania -> nie należy zatem ograniczać tłuszczu w diecie, lecz skupić się na jego jakości -> ograniczyć produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe, a więc pochodzenia zwierzęcego -> zwiększyć ilość tłuszczu pochodzenia roślinnego (oleje roślinne np. rzepakowy, lniany, oliwa z oliwek, orzechy, nasiona, pestki, awokado), a także ryb bogatych w kwasy omega-3 (np. makrela, halibut, łosoś, śledź) -> kwasy omega-3 mają działanie przeciwzapalne, a także wpływają na przekształcanie trijodotyroniny w tyroksynę (hormonu tarczycy, którego niedobór występuje w niedoczynności tarczycy) -> jednak, gdy dieta bogata jest w cukry proste, suplementacja kwasami tłuszczowymi omega-3 może nie przynieść dużych korzyści, warto natomiast łączyć je z produktami zawierającymi białko

7.Istotne witaminy i składniki mineralne:

-> witamina D – w tarczycy znajdują się receptory tej witaminy, dlatego uważa się, że ma ona wpływ na prawidłowe funkcjonowanie tego narządu -> witamina D zmniejsza produkcję cytokin prozapalnych, a zwiększa wytwarzanie cytokin przeciwzapalnych (istotnie ważne przy chorobie Hashimoto)

-> Jod (I) – wchodzi w skład hormonów tarczycy, dlatego jest konieczny do prawidłowego ich funkcjonowania -> niedobór jak i nadmiar tego pierwiastka jest szkodliwy i może przyczyniać się do zaburzeń w funkcjonowaniu tarczycy -> kobiety są bardziej wrażliwe na działanie jodu niż mężczyźni -> źródłem jodu w diecie Polaków są przede wszystkim ryby morskie i jodowana sól

-> Selen (Se) – wchodzi w skład enzymów wpływających na gospodarkę hormonalną tarczycy, chroni tarczycę przed stresem oksydacyjnym, może zmniejszać stan zapalny -> należy pamiętać, że spełnia te funkcje, wyłącznie przy odpowiedniej podaży jodu -> źródła Se to m.in.: orzechy brazylijskie (pochodzące z obszarów Boliwii mają go najmniej – są to te najczęściej spotykane w sklepach), ryby, nasiona roślin strączkowych, jaja -> wchłanianie selenu zwiększa witamina A, C i E

-> Cynk (Zn) – wchodzi w skład receptorów trijodotyroniny, jego niedobór prowadzi do zaburzeń wiązania tego hormonu -> źródła Zn to m.in.: mięso, nasiona roślin strączkowych, nasiona słonecznika, dyni, jaja, kiełki

-> Żelazo (Fe) – wchodzi w skład tyreoperoksydazy, enzymu biorącego udział w syntezie hormonów tarczycy -> jest również składnikiem hemoglobiny(w niedoczynności tarczycy jej poziom często jest obniżony = niedokrwistość) -> źródła Fe to m.in.: mięso, szczególnie podroby, ryby, jaja, orzechy -> wchłanianie Fe zwiększa witamina C

8.Uważaj na substancje goitrogenne (wolotwórcze) – hamują transport i gromadzenie się jodu w tarczycy -> poprzez to mogą prowadzić do powstania wola -> ich główne źródła to rośliny kapustne (np. kapusta, jarmuż, brukselka, kalafior), a także truskawki, szpinak, gorczyca, orzeszki ziemne -> umiarkowane spożycie tych produktów nie jest zakazane, ponieważ zawierają one liczne ilości witamin i składników mineralnych (np. jarmuż – dobre źródło wapnia, szczególnie dla osób na diecie bezmlecznej) -> obróbka termiczna prowadzi do inaktywacji ok.30% substancji goitrogennych -> większość tiocyjanianów (należących do substancji goitrogennych) ulatnia się z parą wodną podczas gotowania w otwartym naczyniu -> moczenie orzeszków ziemnych przed zjedzeniem, również zredukuje zawartość goitrogenów -> do substancji wolotwórczych należy również soja -> badania wykazują, że duże spożycie soi przez kobiety spowodowało wzrost stężenia TSH, nie stwierdzono tej zależności w przypadku mężczyzn, uważa się, że kobiety są bardziej podatne na substancje goitrogenne

9.Pamiętaj o aktywności fizycznej -> minimum 30 minut dziennie -> aktywność fizyczna przyspiesza metabolizm

Czy słuszne jest stosowanie diety bezlaktozowej i bezglutenowej w niedoczynności tarczycy?

Nietolerancja laktozy spowodowana jest brakiem aktywności laktazy – enzymu rozkładającego laktozę do cukrów prostych (glukozy i galaktozy) w jelicie cienkim. Dotyka ona ok.30% dorosłych osób, jeśli również znajdujemy się w tej grupie to eliminacja laktozy z diety jest jak najbardziej wskazana, niezależnie od współistniejących jednostek chorobowych. Jeśli jednak nie mamy potwierdzonej nietolerancji laktozy nie ma podstaw do wyeliminowania nabiału z diety w niedoczynności tarczycy. Sytuacja wygląda podobnie w przypadku glutenu. Jeśli mamy zdiagnozowaną celiakię(inaczej nazywaną chorobą trzewną, o podłożu immunologicznym, spowodowaną spożyciem glutenu) lub nietolerancję na gluten, wyeliminowanie tego składnika z diety jest wskazane. W przypadku niepotwierdzonej celiakii lub nietolerancji, wyeliminowanie glutenu nie jest konieczne w niedoczynności tarczycy.

Gluten składa się z gliadyny i gluteniny. Pierwsza z jego frakcji – gliadyna, ma podobną strukturę do tkanki tarczycowej, produkuje ona przeciwciała, które domniema się, że mogą atakować również tkankę tarczycową. Nie ma jednak wystarczających badań potwierdzających tą kwestię. Faktem jest jednak, że choroby autoimmunologiczne często ze sobą współwystępują, jest to tzw. autoimmunologiczny zespół wielogruczołowy. Do chorób autoimmunologicznych należy m.in. Hashimoto, celiakia, cukrzyca typu 1.

Ryzyko występowania celiakii u osób z Hashimoto jest 10 razy wyższe niż u osób zdrowych, a nadwrażliwość na gluten u chorych na zapalenie tarczycy wynosi od 3,2% do 43%. Nie można jednak sugerować wykluczenia glutenu u wszystkich osób z chorobą Hashimoto, gdyż nie u wszystkich jest taka potrzeba. Najlepszym badaniem potwierdzającym lub wykluczającym celiakie jest biopsja jelita, dzięki której można sprawdzić stan kosmków jelitowych. W tym celu należy udać się do lekarza, który skieruje na odpowiednie badania. Nie należy wykluczać glutenu na własną rękę, ponieważ może to zaburzać wynik.

 

Piśmiennictwo
-Ratajczak A., Moszak M., Grzymisławski M.: Zalecenia żywieniowe w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto. Piel Zdr Publ 2017, 305-311
-Zakrzewska E., Zegan M., Michota-Katulska E.: Zalecenia dietetyczne w niedoczynności tarczycy przy współwystępowaniu choroby Hashimoto. Bromat Chem Toksykol 2015, 117-127
-Diet in the diseases of the thyroid. Med Rodz 2017, 20:299-303
-Gawęcki J.: Żywienie człowieka tom 1
-https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.9.1.
-Tonstad S., Jaceldo-Siegl K., Messina M. et al.:The association between soya consumption and serumthyroid-stimulating hormone concentrations in the Adventist Health Study-2. Public Health Nutr 2015, 19:1464–1470
-http://biotechnologia.pl/farmacja/goitrogeny-czym-sa-i-czy-nalezy-ich-unikac,17106

Dodaj komentarz