Nadciśnienie tętnicze

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) nadciśnienie tętnicze odpowiada za 13% wszystkim zgonów na świecie. Częstość występowania nadciśnienia rośnie z roku na rok i szacuje się, że do roku 2025 na to schorzenie będzie cierpieć 1650 mln osób.

Nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się, gdy średnia wartość ciśnienia skurczowego wynosi 140mmHg lub więcej  i/lub ciśnienia rozkurczowego 90mmHg. Pomiaru powinno się dokonać  przynajmniej 2 razy i najlepiej w gabinecie lekarskim.

Nadciśnienie tętnicze nie ma specyficznych objawów, jednak u niektórych osób może ujawniać się pod postacią: bólu głowy (szczególnie w tylnej części), duszności, kołatania i bólu w okolicy serca.

Nadciśnienie tętnicze jest jedną ze składowych zespołu metabolicznego, najczęściej współwystępuje z otyłością, miażdżycą, nadwagą i może prowadzić do poważnych chorób sercowo-naczyniowych.

Powyższe kryteria rozpoznania nadciśnienia tętniczego pochodzą z Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i są z roku 2015. W nowszych wytycznych (z 2017 roku) przedstawionych przez amerykańskie towarzystwa (American College of Cardiology i American Heart Association) zmieniono wartość progową rozpoznania nadciśnienia tętniczego z 140/90mmHg na 130/80mmHg.

 

Czynniki przyczyniające się do powstawania nadciśnienia tętniczego:

  • obciążenie genetyczne -> istnieje korelacja między występowaniem wysokiego ciśnienia u rodziców i ich dzieci
  • stres -> długotrwałe napięcie nerwowe, zaburzenia psychologiczne predysponują do wystąpienia nadciśnienia tętniczego, szczególnie gdy występuje również obciążenie genetyczne tym schorzeniem w rodzinie
  • nadwaga i otyłość -> stwierdza się ją u 80% osób chorych na nadciśnienie tętnicze; nawet niewielka utrata masy ciała (3-5kg) obniża ciśnienie krwi u osób otyłych średnio o 10mmHg (5-20mmHg)
  • siedzący tryb życia -> zwiększa o 20-50% ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego; zaleca się regularny, umiarkowany wysiłek fizyczny trwający minimum 30 minut
  • spożycie soli – badania potwierdzają, że wraz ze wzrostem spożycia sodu w diecie wzrasta częstość występowania nadciśnienia tętniczego; zaleca się ograniczenie soli do 1 łyżeczki dziennie ze wszystkich spożywanych produktów
  • niedobór potasu -> może zwiększać ryzyko zachorowania na nadciśnienie tętnicze
  • alkohol -> spożywany w nadmiarze zwiększa ryzyko wystąpienia udaru mózgu; może być przyczyną oporności na leki hipotensyjne u osób z nadciśnieniem
  • dieta bogata w nasycone kwasy tłuszczowe, uboga w spożycie warzyw i owoców

 

Dwiema skutecznymi, potwierdzonymi interwencjami obniżającymi ciśnienie jest zmniejszenie spożycia sodu i redukcja masy ciała.

Najważniejsze zalecenia:

  • do przyprawiania zamiast soli używaj przypraw ziołowych
  • nie dosalaj gotowych posiłków na talerzu
  • nie dosalaj świeżych warzyw
  • zwróć uwagę na rodzaj pieczywa – zalecane to: pieczywo z pełnego ziarna lub mieszane, o niskiej zawartości soli; w diecie Polaków pieczywo jest jednym z głównych źródeł soli, dlatego warto ograniczyć jego spożycie i zastąpić je np. kaszami, ryżem, płatkami owsianymi. PRZYKŁAD: na śniadanie zamiast kanapek można zjeść owsiankę z owocami/orzechami, a na kolacje, zastąpić klasyczne kanapki, kaszą z warzywami
  • spożywaj 4-5 porcji warzyw i tyle samo porcji owoców na dzień
  • wybieraj produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu
  • nie spożywaj żółtych serów, a także serów topionych i owczych, ponieważ zawierają dużą ilość soli
  • bogatym źródłem soli są również wędliny, dlatego najlepiej wyeliminować je z jadłospisu, nie mają one szczególnych wartości odżywczych, dlatego nie są niezbędne w diecie
  • nie spożywaj kiszonych i konserwowych warzyw
  • wybieraj produkty jak najmniej przetworzone
  • zwróć uwagę na zawartość sodu (Na) w wodach mineralnych – wybieraj te z niską zawartością sodu (Nałęczowianka, Cisowianka, Dobrowianka, Kinga Pienińska)
  • spożywaj ryby minimum raz w tygodniu; nie wybierać lub rzadko – śledzi, ze względu na dużą zawartości sodu
  • ogranicz spożycie alkoholu
  • włącz regularną aktywność fizyczną każdego dnia – minimum 30min, może to być np. jazda na rowerze, basen, ćwiczenia aerobowe; aktywność fizyczna zwiększa wydolność organizmu, przyspiesza spalanie tkanki tłuszczowej, co prowadzi do redukcji masy ciała i obniżenia ciśnienia tętniczego krwi
  • ogranicz stres – unikaj sytuacji stresowych oraz pamiętaj o aktywności fizycznej, która wpływa również pozytywnie na układ nerwowy
  • zastosuj zasady diety DASH -> ma udowodnione działanie przeciwnadciśnieniowe; rozkład poszczególnych grup produktów spożywczych na dzień przedstawia poniższa tabela

Ilość porcji na dobę w diecie DASH przy spożyciu 2000 kcal na dzień

GRUPA PRODUKTÓW

PORCJE NA DOBĘ

ZBOŻA

6-8

WARZYWA

4-5

OWOCE

4-5

NISKOTŁUSZCZOWE MLEKO I JEGO PRZETWORY

2-3

CHUDE MIĘSO, RYBY

1-2

ORZECHY, NASIONA, WARZYWA STRĄCZKOWE

4-5/tydzień

TŁUSZCZE

2-3

SŁODYCZE, CUKIER

5/tydzień

Podstawowe zasady diety DASH to obniżenie spożycia sodu do 1500 mg (4 g soli kuchennej) , zwiększenie spożycia warzyw i owoców, obniżenie spożycia tłuszczu, szczególnie pochodzenia zwierzęcego, zwiększenie ilości białka i węglowodanów w diecie.

 

Jakie produkty są zalecane, a które najlepiej wykluczyć z diety? Zapoznaj się z tabelą poniżej.

PRODUKTY

WSKAZANE

PRODUKTY

NIEWSKAZANE

Pieczywo pełnoziarniste lub mieszane, z niską zawartością soli, drobne kasze, ryż, płatki owsiane Pieczywo mocno solone, razowe, wypieki cukiernicze z dodatkiem proszku do pieczenia lub sody
Mleko i przetwory mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu Tłuste mleko i jego przetwory, żółte sery, sery topione, ser owczy, tłuste sery białe, sery pleśniowe np. brie, rokpol
Chude mięso, ryby, jaja Czerwone mięso, wędliny, konserwy, kabanosy, salami, śledzie solone, ryby wędzone
Oleje roślinne Masło, smalec
Świeże warzywa i owoce Warzywa kiszone, konserwowe, oliwki, musztarda, ketchup
Wody niskosodowe np. nałęczowianka, soki owocowe Wody wysokosodowe np. muszynianka, soki warzywne, szczególnie sok pomidorowy

 

 

Piśmiennictwo

  • Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego – rok 2015
  • Paul K. Whelton i wsp.: Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults.
  • Zdrojewski T., Drygas W. i wsp.: Nadciśnienie tętnicze w populacji ogólnej
  • Reinhard M. Width: Dietetyka Kliniczna
  • notatki własne z uczelni

Dodaj komentarz