”Jestem na diecie bezglutenowej” – czy na pewno?

Gluten jest białkiem występującym przede wszystkim w zbożach: pszenicy (w największej ilości), jęczmieniu, życie i w mniejszym stopniu w owsie. Należy jednak zaznaczyć, że występuje on ponadto w wielu innych produktach i dieta bezglutenowa nie jest dietą łatwą. Jeśli więc na własną rękę rezygnujemy z glutenu (z powodu własnych przekonań lub podążając za modą 😉 ) wyłączając z diety tylko powyższe zboża, błędem jest stwierdzenie ”jestem na diecie bezglutenowej”, poprawnie powinnyśmy wtedy powiedzieć ”ograniczam gluten”.

Jeśli więc chcemy ograniczyć gluten w diecie, nic nie stoi na przeszkodzie. Mamy szeroki wybór zbóż bezglutenowych, m.in.: gryka, proso, kukurydza, ryż, amarantus, komosa ryżowa i produkty z nich powstałe np. kasza gryczana, kasza jaglana. Są to bogate odżywczo produkty spożywcze, które powinny występować w codziennej diecie.

Kiedy jednak rzeczywiście chcemy być na diecie bezglutenowej, oprócz pszenicy, jęczmienia, żyta i owsa, powinniśmy zwrócić m.in. uwagę na takie produkty jak:

  • każdego rodzaju pieczywo, które nie jest oznaczone znakiem przekreślonego kłosa (znak ten oznacza, że produkt jest bezglutenowy),
  • produkty cukiernicze (np. ciasta, ciastka, herbatniki, paluszki)
  • potrawy panierowane
  • wędliny, konserwy
  • napoje mleczne, śmietana
  • serki topione, żółte sery (szczególnie wyroby seropodobne)
  • gotowe sosy, majonez
  • przeciery pomidorowe
  • owoce suszone
  • gumy do żucia
  • czekolada, batony
  • niektóre kawy rozpuszczalne
  • napoje owocowo-warzywne
  • piwo
  • leki

Powyższe produkty zawierają lub mogą zawierać gluten, a lista ta jest znacznie dłuższa,  podałam tylko przykłady. Jeszcze raz podkreślę, że dieta bezglutenowa nie jest łatwa, jest dietą restrykcyjną i zalecam zastosować ją tylko wtedy, gdy jest taka potrzeba. Nieumiejętne stosowanie takiej diety może spowodować liczne niedobory składników odżywczych. Natomiast wykluczenie glutenu na dłuższy okres bez wskazań do tego, może spowodować, że po ponownym włączenie go do diety, nasz organizm źle na niego zareaguje i objawiać się to będzie ze strony układu pokarmowego m.in. bólem brzucha czy biegunką.

 

Kiedy rzeczywiście należy przejść na dietę bezglutenową?

W przypadku:

  1. celiakii
  2. alergii na gluten
  3. nadwrażliwości na gluten
  4. w chorobie Duhringa (skórna postać celiakii)

Celiakia (inaczej choroba trzewna) jest genetyczną chorobą autoimmunologiczną, charakteryzującą się nietolerancją glutenu. Do jej rozpoznania wykorzystuje się badania genetyczne, serologiczne (obecność przeciwciał przeciwko EmA, tTG), histopatologiczne (biopsja jelita cienkiego). Celiakia może występować w postaci jawnej, ale także utajonej – a więc nie dawać objawów. W przypadku tej choroby, powinno się zastosować dietę bezglutenową na całe życie. Dieta bezglutenowa przyczynia się do zmniejszenia stanu zapalnego w jelitach i poprawy stanu kosmków jelitowych, odpowiedzialnych za wchłanianie składników odżywczych.

Alergia na gluten jest często mylona z celiakią. Gluten jest jednym z najczęstszych alergenów pokarmowych. Jeśli występuje podwyższony poziom przeciwciał IgE oraz objawy np. wzdęcia, bóle brzucha, biegunka, atopowe zapalenie skóry(zwłaszcza u dzieci), można potwierdzić wystąpienie alergii na to białko. Zaleca się również w celu wykluczenia celiakii, wykonanie testu na obecność przeciwciał przeciwko EmA lub tTG, które nie występują w  alergii na gluten. W przypadku alergii, dietę bezglutenową włącza się na pewien okres czasu.

Nadwrażliwość na gluten stwierdza się po wykluczeniu celiakii oraz alergii na gluten, a występowaniu objawów. Wprowadzenie diety bezglutenowej zmniejsza objawy. Jednak temat nadwrażliwości na gluten jest dość kontrowersyjny, ze względu na to, że są to subiektywne odczucia pacjenta, które mogą być źle interpretowane i występujące objawy nie muszą być wynikiem działania glutenu na organizm.

Choroba Duhringa jest zespołem skórno-jelitowym, objawia się przede wszystkim świądem, wykwitami skórnymi, pęcherzami na łokciach i pośladkach, w mniejszym stopniu dolegliwościami jelitowymi. Najczęściej występuje u dzieci. Do jej rozpoznania konieczne jest stwierdzenie zaburzeń immunologicznych w skórze oraz obecność przeciwciał przeciwko endomysium mieśni gładkich (EmA). Dieta bezglutenowa zmniejsza dolegliwości skórne i jelitowe.

Wpływ glutenu na inne choroby, m.in. na choroby autoimmunologiczne czy związane z ośrodkowym układem nerwowym (schizofrenia, depresja) jest stale badany i na dzień dzisiejszy nie ma jednoznacznych badań potwierdzających zasadność stosowania diety bezglutenowej w tych jednostkach chorobowych. Konieczne są dalsze badania z udziałem większych grup badanych.

Pewne jest jednak, że dieta bezglutenowa nie powinna być stosowana przez zdrowe osoby. Może ona przynieść więcej szkód niż korzyści, szczególnie gdy jest nieprawidłowo zbilansowana, m.in.:

  • doprowadzić do niedoborów licznych składników odżywczych np. żelaza, cynku, kwasu foliowego, witamin z grupy B
  • badania wykazały, że mniejsze spożycie glutenu wiąże się z mniejszym spożyciem błonnika (komercyjne produkty bezglutenowe są oczyszczone i ubogie w błonnik)
  • niskie spożycie błonnika -> zwiększa ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych i nowotworów jelita grubego
  • u osób spożywających większe ilości glutenu występuje mniejsze ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 niż u osób spożywających niewielkie ilości glutenu (poniżej 4 g na dobę)
  • dieta bezglutenowa może mieć niekorzystny wpływ na skład mikroflory jelitowej, zwłaszcza wpływa na zmniejszenie liczebności korzystych bakterii z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus
  • wyższe spożycie glutenu pozytywnie wpływa na profil lipidowy – może przyczyniać się do zmniejszenia stężenia trójglicerydów, a także utlenionej frakcji LDL cholesterolu (jego wysokie stężenie jest również czynnikiem ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych)

 

Podsumowując, jeśli jesteśmy zdrowi, nasza dieta powinna być różnorodna, aby dostarczyć wszystkich składników odżywczych, mających znaczący wpływ na nasze zdrowie. W przypadku takich chorób jak: celiakia, alergia lub nadwrażliwość na gluten, choroba Duhringa, należy wykluczyć z jadłospisu gluten i przejść na dietę bezglutenową, która jest dietą dość restrykcyjną, dlatego najlepiej powinna być prowadzona pod nadzorem dietetyka. Powinno wybierać się wtedy produkty tylko z przekreślonych kłosem, gdyż jedynie one dają pewność, że nie zawierają szkodliwego białka. Gluten znajduje się w większości produktów spożywczych, nie tylko w pszenicy, jęczmieniu, życie czy w owsie. Jeśli jednak z powodu własnych przekonań, obecnie często wynikających z panującej mody – a warto pamiętać, że ona często się zmienia, a konsekwencje zdrowotne pozostaną 😉  lub z innych przyczyn, wyeliminowanie glutenu występujących w zbożach nie jest trudne, gdyż zboża glutenowe mają wiele bezglutenowych, bogatych w składniki odżywcze, swoich zamienników, m.in. ryż, proso, amarantus, grykę. Mówimy jednak wtedy o ograniczeniu glutenu, a nie stosowaniu diety bezglutenowej, w której należy wykluczyć znacznie większą ilość produktów spożywczych.

 

Piśmiennictwo

  • Michałowska J. i wsp.: Kontrowersje wokół glutenu. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2017;8,103-111
  • Ścibor K. i wsp.: Gluten Intolerance as the Problem of the 21st Century. Journal of Clinical Healthcare 2015;1,18-24
  • Bubis E., Przetaczek-Rożnowska I.: Gluten i choroby wynikające z jego nietolerancji. KOSMOS Problemy Nauk Biologicznych 2016;65, 293-302
  • pl (Polskie Stowarzyszenie osób z celiakią i na diecie bezglutenowej)
  • notatki własne z uczelni

Dodaj komentarz