Insulinooporność – przyczyny i leczenie

Insulinooporność to stan obniżonej wrażliwości tkanek na insulinę, mimo jej prawidłowego lub podwyższonego stężenia w surowicy krwi. Oznacza to, że insulina jest produkowana przez trzustkę, lecz nie łączy się z receptorami obecnymi na powierzchni komórek tworzących tkanki i tym samym nie jest prawidłowo wykorzystana do transportu glukozy do komórek. W przypadku cukrzycy mamy do czynienia z niedoborem insuliny na wskutek upośledzonej pracy trzustki, która odpowiada za wydzielanie tego hormonu. Nieleczona insulinooporność prowadzi najpierw do hiperglikemii (podwyższonego stężenia glukozy we krwi) i w konsekwencji do rozwoju cukrzycy typu II.

Wyróżniamy  3 rodzaje insulinooporności:

  • oporność przedreceptorowa  – przyczyną mogą być np. genetycznie uwarunkowane nieprawidłowości budowy cząsteczki insuliny
  • oporność receptorowa – rozwija się najczęściej w następstwie zaburzeń receptora insulinowego
  • oporność postreceptorowa – może być spowodowana nieprawidłowościami w budowie i działaniu transporterów glukozy; ten rodzaj występuje np. w  zespole policystycznych jajników (PCOS -> poczytacie o nim więcej tutaj)

Możemy wyróżnić również insulinooporność:

  • pierwotną -> uwarunkowana genetyczne
  • wtórną -> nabyta, np. podczas innej choroby

Insulinooporność jest stosunkowo nową jednostką chorobową. Dostępnych jest wiele metod jej diagnozowania. Metody te dzielimy na bezpośrednie i pośrednie. Do bezpośrednich metod należy m.in. metoda klamry metabolicznej, która uznawana jest za ”złoty standard” w diagnozowaniu insulinooporności. W uproszczeniu polega na jednoczesnym podawaniu pacjentowi glukozy i insuliny w postaci kroplówek. Badanie to jest dość skomplikowane i kosztowne, dlatego nie wykonuje się go zbyt często. Najczęściej do zdiagnozowania insulinooporności wykorzystuje się wskaźnik HOMA-IR (metoda pośrednia) – jest to wzór matematyczny, do wyliczenia którego potrzebne nam są wartości glukozy i insuliny na czczo. Badanie stężenia glukozy i insuliny we krwi możemy wykonać w każdym laboratorium diagnostycznych bez koniecznego skierowania, a w internecie znaleźć wzór do obliczeń powyższego wskaźnika i sprawdzić czy mamy insulinooporność. Zdarza się również tak, że wynik glukozy i insuliny jest prawidłowy, a wartość wskaźnika HOMA-IR świadczy o insulinooporności, dlatego obliczenie go jest niezbędne do potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy.

Jak objawia się insulinooporność?

Insulinooporność nie ma specyficznych objawów. Osoby z:

  • otyłością
  • nadciśnieniem tętniczym
  • nieprawidłowymi wartościami lipidogramu (podwyższony cholesterol całkowity, LDL, trójglicerydy i obniżone stężenie cholesterolu HDL)
  • zwiększonym stężeniem glukozy na czczo
  • zespołem policystycznych jajników
  • mało aktywne fizycznie

są w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia insulinooporności. Warto zaznaczyć, że to otyłość prowadzi do insulinooporności, a nie insulinooporność do otyłości, jak uważa wiele osób. Prawdopodobieństwo wystąpienia insulinooporności u osób mało aktywnych fizycznie z nadmierną masą ciała jest bardzo wysokie.

Czy insulinooporność dotyka tylko osoby otyłe?

Najczęściej tak, lecz niestety nie tylko. Osoby z prawidłową masą ciała lub z niewielką nadwagą również mogą mieć insulinooporność. Nie występuje tak często jak u osób otyłych, ale jest możliwa. Odpowiadają za to uwarunkowania genetyczne. Część z nas może charakteryzować się genetycznie większą wrażliwością na insulinę, pozostali mniejszą – i u tych osób w celu wywołania takiej samej reakcji, trzustka musi produkować więcej insuliny. Na stopień wrażliwości tkanek na insulinę mogą mieć również wpływ hormony.

Leczenie

W insulinooporności najistotniejszą rolę odgrywa leczenie niefarmakologiczne – to ono przynosi największe rezultaty. Należy więc skupić się na odpowiedniej diecie i aktywności fizycznej.

Najważniejsze zalecenia:

  1. Redukcja masy ciała (u osób z nadwagą i otyłych)

Jest to najważniejszy i podstawowy punkt. Nadmierna masa ciała radykalnie zmniejsza wrażliwość tkanek na insulinę. Osoby z nadwagą lub otyłością mają niższy poziom adiponektyny (hormonu wytwarzanego przez tkankę tłuszczową), która stymuluje metabolizm tkanki tłuszczowej i zwiększa wrażliwość tkanki mięśniowej i komórek wątroby na insulinę, zwiększając tym samym insulinowrażliwość tkanek. Utrata kilku kilogramów również istotnie zmniejsza ciśnienie krwi oraz obniża poziom cholesterolu całkowitego i jego frakcji LDL.

2. Wybór produktów z niskim indeksem glikemicznym  (nie podnoszą gwałtownie poziomu glukozy we krwi)

  • IG<55% – niski indeks glikemiczny
  • IG 55-70% – średni indeks glikemiczny (te produkty spożywać od czasu do czasu)
  • IG>70% – wysoki indeks glikemiczny – gwałtownie podnoszą poziom glukozy we krwi (produkty z tej grupy jeść rzadko, z dodatkiem błonnika, białka lub tłuszczu – składniki te obniżają indeks glikemiczny całego posiłku)

Na indeks glikemiczny wpływa również stopień rozdrobnienia i dojrzałości produktu np. dojrzały banan ma wyższy indeks glikemiczny niż banan o jeszcze zielonym zabarwieniu; gotowana marchew ma wyższy indeks glikemiczny niż surowa marchewka; owocowy koktajl ma wyższy indeks glikemiczny niż użyte do jego sporządzenia owoce, spożyte w formie nierozdrobnionej.

3.Regularna aktywność fizyczna – min. 30 minut dziennie, nawet o małej intensywności np. ćwiczenia aerobowe, jazda na rowerze, fitness poprawiają wrażliwość tkanek na insulinę – nie muszą to być ćwiczenia po których czujesz, że umierasz;)

Zastosowanie diety ketogennej w leczeniu insulinooporności?

Dieta ketogeniczna (ketogenna) jest dietą wysokotłuszczową (tłuszcze stanowią 75-90% dziennego zapotrzebowania energetycznego -> dla porównania w standardowej diecie stanowią one 20-35%), z małą zawartością białka i z niewielką ilością węglowodanów. Dieta ta ma potwierdzoną skuteczność w leczeniu padaczki opornej na leki u dzieci. Jednak jest ona stosowana wyłącznie pod kontrolą lekarza i dietetyka. Organizm wprowadza się w stan ketozy (w krwi powstają ciała ketonowe, organizm czerpie energię z tłuszczów) – wiąże się to z gorszym samopoczuciem, występują często wymioty, bóle głowy, senność, zaparcia (takie objawy mogą trwać kilka tygodni).

W diecie ketogennej organizm czerpie energię z nadgromadzonej tkanki tłuszczowej, efektem czego jest szybka utrata masy ciała. Dlatego dieta ta obecnie coraz częściej staje się alternatywnym sposobem odchudzania i leczenia chorób powiązanych z otyłością np. insulinooporności. Badań naukowych dotyczących zastosowania diety ketogennej w leczeniu insulinooporności/cukrzycy typu 2 jest niewiele, a jeśli już są, to jedynie badania przeprowadzone na myszach, trwające krótki okres czasu. Jedno z takich badań, pochodzące z roku 2018 wykazało, że dieta ketogenna może pogarszać wrażliwość na insulinę w wątrobie.

Zastosowanie diety ketogennej w leczeniu insulinooporności lub otyłości czy konsekwencji zespołu metabolicznego nie jest zalecane. Dieta ketogenna jest dietą rygorystyczną, kosztowną, a co najważniejsze, istotnie wpływającą na organizm – nudności, bóle głowy, osłabienie to tylko kilka jej pierwszych symptomów. Stosowanie takiej diety przez długi okres może prowadzić do kamicy moczanowej i zwiększonego stężenia kwasu moczowego we krwi, a więc w konsekwencji do dny moczanowej. Dieta ketogenna obciąża wątrobę, nerki i trzustkę, tym bardziej więc nie powinna być stosowana ”na własną rękę”.

Piśmiennictwo:

– Wesołowski P., Wańkowicz Z.: Insulinooporność- metody rozpoznania i następstwa kliniczne Nefrol Dial Pol 2011, 243-246

-Mokan M., Galajda P.: Primary and secondary insulin resistance. Vnitr Lek 2019

-Grzesiuk W. i wsp.: Insulinooporność w endokrynopatiach. Via Medica 2008, 38-44

– Suliburska J., Kuśnierek J.: Czynniki żywieniowe i pozażywieniowe w rozwoju insulinooporności. Via Medica 2010

– Lin Y., Huang H.: Eight-week of low-intensive lifestyle modification does improve insulin resistance in adults with metabolic syndrome. Diabetes Metab Syndr Obes 2019, 613-621

– Ostrowska L.: Czym kierować się w wyborze diety pacjenta z zespołem metabolicznym? Via Medica 2011

– Małecki M.: Otyłość – insulinooporność – cukrzyca typu 2. Kardiol Pol 2006, 561-566

-https://ncez.pl/choroba-a-dieta/cukrzyca-i-insulinoopornosc/insulinoopornosc-a-zespol-metaboliczny—–charakterystyka-i-diagnostyka

– Dąbrowska M. i wsp.: Adiponektyna a insulinooporność i miażdżyca. Via Medica 2011

– Kulczyński B., Gramza-Michałowska A.: Znaczenie indeksu i ładunku glikemicznego w zapobieganiu rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Probl Hig Epidemiol 2015, 51-56

– Lange E.: Wykorzystanie indeksu glikemicznego żywności w dietoterapii cukrzycy i otyłości. SGGW

– Grandl G. et al.: Short-term feeding of a ketogenic diet induces more severe hepatic insulin resistance than an obesogenic high-fat diet. J Physiol 2018, 4597-4609

-Badman M. et al.: A very low carbohydrate ketogenic diet improves glucose tolerance in ob/ob mice independently of weight loss. Am J Physiol Endocrinol Metab 2009

-Brons C et al.: Impact of short-term high-fat feeding on glucose and insulin metabolism in young healthy men. J Physiol 2009, 2387-2397

-notatki z uczelni

3 Replies to “Insulinooporność – przyczyny i leczenie”

  1. Garść świetnych i bardzo potrzebnych informacji. Na ten temat wiem sporo, bowiem w rodzinie występuje ta choroba

  2. Ja mam IO i wyszłam z tego samą dietą, da się tylko trzeba bardzo restrykcyjnie i nie podjadać między posiłkami. Grunt to dobra dieta

  3. Niestety znamy parę osób, które pomimo insulinooporności w ogóle nie stosują się do zaleceń 🙁

Dodaj komentarz