Insulinooporność – przyczyny i leczenie

Insulinooporność to stan obniżonej wrażliwości tkanek na insulinę, mimo jej prawidłowego lub podwyższonego stężenia w surowicy krwi. Oznacza to, że insulina jest produkowana przez trzustkę, lecz nie łączy się z receptorami obecnymi na powierzchni komórek tworzących tkanki i tym samym nie jest prawidłowo wykorzystana do transportu glukozy do komórek. W przypadku cukrzycy mamy do czynienia z niedoborem insuliny na wskutek upośledzonej pracy trzustki, która odpowiada za wydzielanie tego hormonu. Nieleczona insulinooporność prowadzi najpierw do hiperglikemii (podwyższonego stężenia glukozy we krwi) i w konsekwencji do rozwoju cukrzycy typu II.

Wyróżniamy  3 rodzaje insulinooporności:

  • oporność przedreceptorowa  – przyczyną mogą być np. genetycznie uwarunkowane nieprawidłowości budowy cząsteczki insuliny
  • oporność receptorowa – rozwija się najczęściej w następstwie zaburzeń receptora insulinowego
  • oporność postreceptorowa – może być spowodowana nieprawidłowościami w budowie i działaniu transporterów glukozy; ten rodzaj występuje np. w  zespole policystycznych jajników (PCOS -> poczytacie o nim więcej tutaj)

Możemy wyróżnić również insulinooporność:

  • pierwotną -> uwarunkowana genetyczne
  • wtórną -> nabyta, np. podczas innej choroby

Insulinooporność jest stosunkowo nową jednostką chorobową. Dostępnych jest wiele metod jej diagnozowania. Metody te dzielimy na bezpośrednie i pośrednie. Do bezpośrednich metod należy m.in. metoda klamry metabolicznej, która uznawana jest za ”złoty standard” w diagnozowaniu insulinooporności. W uproszczeniu polega na jednoczesnym podawaniu pacjentowi glukozy i insuliny w postaci kroplówek. Badanie to jest dość skomplikowane i kosztowne, dlatego nie wykonuje się go zbyt często. Najczęściej do zdiagnozowania insulinooporności wykorzystuje się wskaźnik HOMA-IR (metoda pośrednia) – jest to wzór matematyczny, do wyliczenia którego potrzebne nam są wartości glukozy i insuliny na czczo. Badanie stężenia glukozy i insuliny we krwi możemy wykonać w każdym laboratorium diagnostycznych bez koniecznego skierowania, a w internecie znaleźć wzór do obliczeń powyższego wskaźnika i sprawdzić czy mamy insulinooporność. Zdarza się również tak, że wynik glukozy i insuliny jest prawidłowy, a wartość wskaźnika HOMA-IR świadczy o insulinooporności, dlatego obliczenie go jest niezbędne do potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy.

Jak objawia się insulinooporność?

Insulinooporność nie ma specyficznych objawów. Osoby z:

  • otyłością
  • nadciśnieniem tętniczym
  • nieprawidłowymi wartościami lipidogramu (podwyższony cholesterol całkowity, LDL, trójglicerydy i obniżone stężenie cholesterolu HDL)
  • zwiększonym stężeniem glukozy na czczo
  • zespołem policystycznych jajników
  • mało aktywne fizycznie

są w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia insulinooporności. Warto zaznaczyć, że to otyłość prowadzi do insulinooporności, a nie insulinooporność do otyłości, jak uważa wiele osób. Prawdopodobieństwo wystąpienia insulinooporności u osób mało aktywnych fizycznie z nadmierną masą ciała jest bardzo wysokie.

Czy insulinooporność dotyka tylko osoby otyłe?

Najczęściej tak, lecz niestety nie tylko. Osoby z prawidłową masą ciała lub z niewielką nadwagą również mogą mieć insulinooporność. Nie występuje tak często jak u osób otyłych, ale jest możliwa. Odpowiadają za to uwarunkowania genetyczne. Część z nas może charakteryzować się genetycznie większą wrażliwością na insulinę, pozostali mniejszą – i u tych osób w celu wywołania takiej samej reakcji, trzustka musi produkować więcej insuliny. Na stopień wrażliwości tkanek na insulinę mogą mieć również wpływ hormony.

Leczenie

W insulinooporności najistotniejszą rolę odgrywa leczenie niefarmakologiczne – to ono przynosi największe rezultaty. Należy więc skupić się na odpowiedniej diecie i aktywności fizycznej.

Najważniejsze zalecenia:

  1. Redukcja masy ciała (u osób z nadwagą i otyłych)

Jest to najważniejszy i podstawowy punkt. Nadmierna masa ciała radykalnie zmniejsza wrażliwość tkanek na insulinę. Osoby z nadwagą lub otyłością mają niższy poziom adiponektyny (hormonu wytwarzanego przez tkankę tłuszczową), która stymuluje metabolizm tkanki tłuszczowej i zwiększa wrażliwość tkanki mięśniowej i komórek wątroby na insulinę, zwiększając tym samym insulinowrażliwość tkanek. Utrata kilku kilogramów również istotnie zmniejsza ciśnienie krwi oraz obniża poziom cholesterolu całkowitego i jego frakcji LDL.

2. Wybór produktów z niskim indeksem glikemicznym  (nie podnoszą gwałtownie poziomu glukozy we krwi)

  • IG<55% – niski indeks glikemiczny
  • IG 55-70% – średni indeks glikemiczny (te produkty spożywać od czasu do czasu)
  • IG>70% – wysoki indeks glikemiczny – gwałtownie podnoszą poziom glukozy we krwi (produkty z tej grupy jeść rzadko, z dodatkiem błonnika, białka lub tłuszczu – składniki te obniżają indeks glikemiczny całego posiłku)

Na indeks glikemiczny wpływa również stopień rozdrobnienia i dojrzałości produktu np. dojrzały banan ma wyższy indeks glikemiczny niż banan o jeszcze zielonym zabarwieniu; gotowana marchew ma wyższy indeks glikemiczny niż surowa marchewka; owocowy koktajl ma wyższy indeks glikemiczny niż użyte do jego sporządzenia owoce, spożyte w formie nierozdrobnionej.

3.Regularna aktywność fizyczna – min. 30 minut dziennie, nawet o małej intensywności np. ćwiczenia aerobowe, jazda na rowerze, fitness poprawiają wrażliwość tkanek na insulinę – nie muszą to być ćwiczenia po których czujesz, że umierasz;)

Zastosowanie diety ketogennej w leczeniu insulinooporności?

Dieta ketogeniczna (ketogenna) jest dietą wysokotłuszczową (tłuszcze stanowią 75-90% dziennego zapotrzebowania energetycznego -> dla porównania w standardowej diecie stanowią one 20-35%), z małą zawartością białka i z niewielką ilością węglowodanów. Dieta ta ma potwierdzoną skuteczność w leczeniu padaczki opornej na leki u dzieci. Jednak jest ona stosowana wyłącznie pod kontrolą lekarza i dietetyka. Organizm wprowadza się w stan ketozy (w krwi powstają ciała ketonowe, organizm czerpie energię z tłuszczów) – wiąże się to z gorszym samopoczuciem, występują często wymioty, bóle głowy, senność, zaparcia (takie objawy mogą trwać kilka tygodni).

W diecie ketogennej organizm czerpie energię z nadgromadzonej tkanki tłuszczowej, efektem czego jest szybka utrata masy ciała. Dlatego dieta ta obecnie coraz częściej staje się alternatywnym sposobem odchudzania i leczenia chorób powiązanych z otyłością np. insulinooporności. Badań naukowych dotyczących zastosowania diety ketogennej w leczeniu insulinooporności/cukrzycy typu 2 jest niewiele, a jeśli już są, to jedynie badania przeprowadzone na myszach, trwające krótki okres czasu. Jedno z takich badań, pochodzące z roku 2018 wykazało, że dieta ketogenna może pogarszać wrażliwość na insulinę w wątrobie.

Zastosowanie diety ketogennej w leczeniu insulinooporności lub otyłości czy konsekwencji zespołu metabolicznego nie jest zalecane. Dieta ketogenna jest dietą rygorystyczną, kosztowną, a co najważniejsze, istotnie wpływającą na organizm – nudności, bóle głowy, osłabienie to tylko kilka jej pierwszych symptomów. Stosowanie takiej diety przez długi okres może prowadzić do kamicy moczanowej i zwiększonego stężenia kwasu moczowego we krwi, a więc w konsekwencji do dny moczanowej. Dieta ketogenna obciąża wątrobę, nerki i trzustkę, tym bardziej więc nie powinna być stosowana ”na własną rękę”.

Piśmiennictwo:

– Wesołowski P., Wańkowicz Z.: Insulinooporność- metody rozpoznania i następstwa kliniczne Nefrol Dial Pol 2011, 243-246

-Mokan M., Galajda P.: Primary and secondary insulin resistance. Vnitr Lek 2019

-Grzesiuk W. i wsp.: Insulinooporność w endokrynopatiach. Via Medica 2008, 38-44

– Suliburska J., Kuśnierek J.: Czynniki żywieniowe i pozażywieniowe w rozwoju insulinooporności. Via Medica 2010

– Lin Y., Huang H.: Eight-week of low-intensive lifestyle modification does improve insulin resistance in adults with metabolic syndrome. Diabetes Metab Syndr Obes 2019, 613-621

– Ostrowska L.: Czym kierować się w wyborze diety pacjenta z zespołem metabolicznym? Via Medica 2011

– Małecki M.: Otyłość – insulinooporność – cukrzyca typu 2. Kardiol Pol 2006, 561-566

-https://ncez.pl/choroba-a-dieta/cukrzyca-i-insulinoopornosc/insulinoopornosc-a-zespol-metaboliczny—–charakterystyka-i-diagnostyka

– Dąbrowska M. i wsp.: Adiponektyna a insulinooporność i miażdżyca. Via Medica 2011

– Kulczyński B., Gramza-Michałowska A.: Znaczenie indeksu i ładunku glikemicznego w zapobieganiu rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Probl Hig Epidemiol 2015, 51-56

– Lange E.: Wykorzystanie indeksu glikemicznego żywności w dietoterapii cukrzycy i otyłości. SGGW

– Grandl G. et al.: Short-term feeding of a ketogenic diet induces more severe hepatic insulin resistance than an obesogenic high-fat diet. J Physiol 2018, 4597-4609

-Badman M. et al.: A very low carbohydrate ketogenic diet improves glucose tolerance in ob/ob mice independently of weight loss. Am J Physiol Endocrinol Metab 2009

-Brons C et al.: Impact of short-term high-fat feeding on glucose and insulin metabolism in young healthy men. J Physiol 2009, 2387-2397

-notatki z uczelni

5 Replies to “Insulinooporność – przyczyny i leczenie”

  1. Garść świetnych i bardzo potrzebnych informacji. Na ten temat wiem sporo, bowiem w rodzinie występuje ta choroba

  2. Ja mam IO i wyszłam z tego samą dietą, da się tylko trzeba bardzo restrykcyjnie i nie podjadać między posiłkami. Grunt to dobra dieta

  3. Niestety znamy parę osób, które pomimo insulinooporności w ogóle nie stosują się do zaleceń 🙁

  4. Wierutne bzdury, ciekawe czemu u sportowców będących na diecie i trenujących codziennie może przydazyc się insulinoopornosc, która stopniowo powoduje przybieranie na wadze??

    1. Przepraszam, ale który fragment tekstu jest bzdurą? Zaznaczyłam, że ”Osoby z prawidłową masą ciała lub z niewielką nadwagą również mogą mieć insulinooporność. Nie występuje tak często jak u osób otyłych, ale jest możliwa. Odpowiadają za to uwarunkowania genetyczne. Część z nas może charakteryzować się genetycznie większą wrażliwością na insulinę, pozostali mniejszą – i u tych osób w celu wywołania takiej samej reakcji, trzustka musi produkować więcej insuliny. Na stopień wrażliwości tkanek na insulinę mogą mieć również wpływ hormony.” – mogą za to odpowiadać uwarunkowania genetyczne lub inne problemy zdrowotne, o których ta osoba nawet nie wie. Insulinooporność nie dotyka tylko osób otyłych, ale jest bardzo częstym problemem w tej grupie osób, dlatego na nich najbardziej się skupiłam. Nawiązując jeszcze do komentarza, wspomnę, że zbyt intensywne treningi mogą nie służyć każdemu. Na przyszłość proszę czytać artykuły ze zrozumieniem, życzę dużo zdrowia i pozdrawiam! 🙂

Dodaj komentarz