Banki mleka i preparaty mlekozastępcze

O tym, że najlepszym pokarmem dla noworodka jest mleko matki pisałam już jakiś czas temu (->zalety karmienia piersią).Świadomość na temat korzyści mleka kobiecego wzrasta, jednak nadal wiele matek wybiera dla swoich dzieci produkty mlekozastępcze, z różnych powodów. Czasami z przyczyn zdrowotnych, ponieważ istnieje kilka przeciwwskazań do prowadzenia laktacji. W przypadku gdy dziecko ma wrodzony niedobór laktazy lub galaktozemię, karmienie piersią jest zabronione, przeciwwskazaniem jest również rozszczep podniebienia, niektóre wady serca lub układu oddechowego oraz ciężki stan dziecka. Przeszkodą do karmienia piersią niemowlęcia jest też zakażenie HIV, HTLV-1, HTLV-2 przez matkę, a także czynna nieleczona gruźlica i przyjmowanie niektórych leków.

Gdy matka nie może karmić dziecka swoim mlekiem lub jego ilości nie są wystarczające do pokrycia zapotrzebowania niemowlęcia poleca się podawanie mleka z banku mleka. Pierwszeństwo w pozyskiwaniu mleka z tego źródła mają wcześniaki chore, kolejno zdrowe niemowlęta urodzone przedwcześnie i niemowlęta poniżej pierwszego roku życia.

W Polsce pierwszy bank mleka kobiecego założono w 1989 roku w Łodzi, jednak pod koniec lat 90-tych XX wieku ze względu na rosnącą liczbę zakażeń wirusem HIV zamknięto ostatni bank mleka w kraju. Wraz z licznymi badaniami, poznawaniem i rozpowszechnianiem wiedzy na temat unikalnego składu mleka matki i jego ogromnego wpływu na zdrowie niemowlęcia zaczęły ponownie powstawać banki mleka. Po długiej przerwie pierwszy z nich powstał w Warszawie w 2012 roku. Obecnie w Polsce banki mleka znajdują się w kilku miastach: w Warszawie, Toruniu, Rudzie Śląskiej, Opolu, Krakowie, Wrocławiu, a kolejne są w trakcie powstawania.

Ze względu na ograniczony dostęp do banków mleka i kolejność pierwszeństwa z jego skorzystania, często w przypadku niemożliwości karmienia niemowlęcia piersią, pozostaje zastosowanie produktów zastępujących mleko matki. Produkty te, swoim składem powinny naśladować mleko kobiece oraz zapewniać odpowiedni wzrost i rozwój dziecka. W trakcie trwania laktacji skład mleka kobiecego stale się zmienia, dlatego jego odwzorowanie w produktach zastępujących pokarm matki nie jest możliwe. Ponadto składniki mineralne zawarte w mleku kobiecym mają znacznie wyższą biodostępność niż te znajdujące się w mieszankach mlecznych.

Produkty zastępujące mleko matki, inaczej nazywane mieszankami mlecznymi, pojawiły się w Polsce w latach 70-tych XX wieku. Preparaty te, zazwyczaj składają się z białek mleka krowiego, poddanego zmianom ilościowym i jakościowym, ale mogą być również wytwarzane z białek mleka koziego, izolatów białka sojowego czy hydrolizatów białka. Pod względem składu proteinowego, najbardziej zbliżonym do mleka kobiecego jest mleko oślic i klaczy.

Preparaty do początkowego żywienia niemowląt są to środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, stosowane w pierwszych miesiącach życia dziecka. Powinny one pokrywać zapotrzebowanie niemowlęcia na wszystkie niezbędne mu składniki odżywcze oraz zapewniać bezpieczeństwo zdrowotne pod względem mikrobiologicznym. Podczas wprowadzania pokarmów uzupełniających do diety dziecka w celu zaspokojenia jego potrzeb żywieniowych stosuje się zazwyczaj preparaty do dalszego żywienia niemowląt, potocznie nazywane ”mlekiem zastępczym”.

W Polsce jak i w pozostałych krajach Unii Europejskiej skład i wartości odżywcze preparatów dla niemowląt ustala EFSA czyli Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności, a regulacji prawnych dokonuje Dyrektywa Komisji Europejskiej.

Wartość energetyczna produktu zastępującego mleko matki powinna wynosić 60-70 kcal na 100ml. Zalecana ilość białka to 1,2-1,3g/100ml. Białka w mleku kobiecym i w mleku modyfikowanym znacznie się różnią: ilością, stosunkiem białek serwatkowych do kazeiny i składem. Mleko krowie zawiera beta-laktoglobulinę, która w mleku kobiecym występuje w bardzo niewielkich ilościach, a która odpowiedzialna jest za alergię na białka mleka krowiego ze względu na silne właściwości antygenowe. Mleko matki jest natomiast bogate w alfa-laktoalbuminy, które mają wysokie działanie odżywcze, dlatego mleka modyfikowane są czasami wzbogacane w ten składnik.

Dużych różnic nie ma w przypadku zawartości tłuszczów występujących w mleku kobiecym i krowim, lecz charakteryzują się one odmiennym składem, przede wszystkim zawartością niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Dla prawidłowego rozwoju młodego organizmu istotna jest odpowiednia ilość w diecie długołańcuchowych nienasyconych kwasów tłuszczowych, zwłaszcza z rodziny omega-3, w tym: kwasu DHA- dokozaheksaenowego i EPA- eikozapentaenowego. Kwasy te są szczególnie ważne w rozwoju mózgu i siatkówki oka oraz są pośrednikami odpowiedzi immunologicznej, przepływu krwi w naczyniach krwionośnych oraz agregacji płytek. Według EFSA największe korzyści dla organizmu niemowlęcia niesie suplementacja kwasem DHA i dlatego jest on dodawany do preparatów zastępujących mleko matki. Niedobory tego kwasu mogą powodować zaburzenia rozwoju neurologicznego oraz problemy z widzeniem. Suplementacja mleka modyfikowanego w kwasy arachidonowy lub eikozapentaenowy nie jest konieczna.

Podstawowym źródłem energii w mleku modyfikowanym, jest jak i w mleku kobiecym, laktoza. Węglowodan ten, zwiększa również wchłanianie niektórych składników mineralnych: wapnia i magnezu oraz sprzyja odpowiedniemu rozwojowi bakterii bifidogennych w przewodzie pokarmowym niemowląt. Preparaty zastępujące mleko matki na bazie mleka krowiego, wzorując się na mleku kobiecym, nie zawierają w składzie sacharozy, fruktozy czy glukozy. Wyjątek stanowią na przykład produkty bezlaktozowe, które mogą zawierać glukozę lub syrop glukozowy. W przypadku innych rodzajów mleka modyfikowanego mogą one zawierać maltozę lub maltodekstrynę jako źródło węglowodanów. Zawartość oligosacharydów w mleku kobiecym jest duża, dlatego ich wierne odwzorowanie w mlekach modyfikowanych nie jest możliwe.

Istnieją również preparaty zastępujące mleko matki, na bazie białka soi. Preparaty sojowe wzbogacane są w niektóre aminokwasy: w L-karnitynę, L-metioninę, taurynę. Źródłem węglowodanów w tego typu produktach może być skrobia kukurydziana lub jej produkty hydrolizy, skrobia tapioki lub sacharoza. Produkty te, nie zawierają laktozy. Natomiast znajdujące się w preparatach sojowych tłuszcze to oleje roślinne, na przykład olej sojowy, słonecznikowy czy palmowy. Produkty sojowe wzbogacane są  również w niektóre składniki mineralne. Ze względu na brak jednoznacznych wyników badań na temat bezpieczeństwa stosowania preparatów sojowych w żywieniu niemowląt należy podejść ostrożnie do kwestii podawania ich dzieciom. Zdrowe niemowlęta powinny spożywać mleko matki, ewentualnie mleko modyfikowane zawierające białko mleka krowiego. Preparaty sojowe mogą mieć słuszne zastosowanie, gdy dziecko cierpi na wrodzony niedobór laktozy, galaktozemię lub udokumentowany wtórny niedobór laktozy.

 

 

Piśmiennictwo:

  • Szajewska H., Horvath A.: Karmienie piersią. Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Med Prakt 2017, 32-37
  • Winiarska-Mieczan A., Tupaj M.: Evaluation of the mineral composition of infant formulas. J Elementol 2009, 14, 583-591
  • Stasiak-Rozanska L., Garbowska M. , Berthold A. , Molska I. , Ciepielewska-Janas J.: Jakość mikrobiologiczna preparatów do żywienia niemowląt i małych dzieci ze szczególnym uwzględnieniem Enterobacteriaceae i E. sakazakii. Med Wet 2010, 66, 622-625
  • EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific opinion on nutrient requirements and dietary intakes of infants and young children in the European Union. EFSA Journal 2013,11, 3408
  • Piskorska-Jasiulewicz M., Witkowska-Zimny M.: Mleko kobiece jako naturalny produkt leczniczy. Probl Pielęg 2015, 23, 417-422
  • Czajkowski K., Czerwionka-Szaflarska M., Charzewska J. i wsp.: Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dokozaheksaenowego i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią oraz niemowląt i dzieci do lat 3. Pediatr Prakt 2010, 85, 597-603

Dodaj komentarz